AI w finansach: 64% firm wdraża, ale prawo zna co trzecia

Polska stoi w obliczu paradoksu: dwie trzecie firm już wdrożyło sztuczną inteligencję do obsługi finansów, ale zaledwie co trzecia zna wymogi unijnego AI Act, który zacznie obowiązywać w pełni za niecałe półtora roku.

Z badania Intrum European Payment Report 2026 wynika, że 64% polskich firm korzysta już z narzędzi AI w zarządzaniu płatnościami i należnościami. To imponujący wynik, ale wymaga kontekstu: Intrum to firma zajmująca się windykacją, dlatego ankietowała przedsiębiorstwa na co dzień obsługujące należności — tam automatyzacja daje najszybsze efekty. Szerszy obraz jest mniej optymistyczny. Według Eurostatu odsetek firm w całej UE korzystających z AI wzrósł z 13,5% w 2024 r. do 20% w 2025 r., a Polska z wynikiem 8,4% plasuje się na drugim miejscu od końca. W indeksie cyfryzacji DESI kraj zajmuje 24. miejsce wśród 27 państw UE.

Ile czasu i pieniędzy oszczędza AI w finansach?

Tam, gdzie AI już działa, firmy raportują konkretne oszczędności. Automatyzacja obsługi płatności i należności pozwala zaoszczędzić średnio 4,7 godziny pracy tygodniowo — w skali roku to ponad 240 godzin. Dla małej firmy zatrudniającej 10–20 osób to równoważne pracy jednej osoby przez kilka miesięcy w roku.

Najczęściej wymieniane korzyści to:

• Mniej opóźnień w płatnościach (28% firm)
• Wyższa efektywność operacyjna (28% firm)
• Lepsza analiza danych finansowych (18% firm)

Warto jednak pamiętać, że te oszczędności pojawiają się tylko wtedy, gdy AI jest prawidłowo wdrożone i dostosowane do konkretnych procesów firmy. To wymaga inwestycji czasowej i wiedzy specjalistycznej, której wielu przedsiębiorcom brakuje.

Regulacje: AI Act zacznie obowiązywać w sierpniu 2026

Główne napięcie dotyczy zgodności z przepisami. Choć z AI korzysta 64% firm, dobrą znajomość wymogów AI Act deklaruje tylko 36% z nich. Jeszcze bardziej niepokojące: 58% przyznaje, że może mieć problem z zapewnieniem pełnej zgodności z nowymi regulacjami.

Unijne rozporządzenie AI Act weszło w życie w sierpniu 2024 r., ale pełne stosowanie przepisów — obejmujące też firmy używające AI w płatnościach — zaczyna się 2 sierpnia 2026 r. To oznacza, że firmy mają mniej niż 20 miesięcy na przygotowanie się do audytów i ewentualnych kar.

Równolegle Polska wdraża własną ustawę o systemach sztucznej inteligencji, przyjętą przez rząd w marcu 2026 r. Ustawa powołuje krajowy organ nadzoru — Komisję Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji. To oznacza podwójny obowiązek: zgodność z unijnymi i krajowymi przepisami.

Aspekt	Liczba firm (%)	Znaczenie
Korzystające z AI w finansach	64%	Szybkie wdrożenia, ale bez przygotowania regulacyjnego
Znające dobrze AI Act	36%	Duża luka wiedzy przed sierpniem 2026
Mogące mieć problem z compliance	58%	Ryzyko kar i audytów
Z niewystarczającymi kompetencjami wewnętrznymi	48%	Potrzeba szkoleń lub outsourcingu
Chcące surowszych regulacji	35%	Świadomość zagrożeń związanych z AI

Brakuje kompetencji, nie narzędzi

Wąskim gardłem transformacji cyfrowej w finansach nie są technologie, lecz ludzie. 48% polskich firm przyznaje, że ma w zespole zbyt mało kompetencji, aby realnie wykorzystać możliwości AI. W Europie z tym samym problemem mierzy się 55% przedsiębiorstw.

To oznacza, że wiele firm ma dostęp do zaawansowanych narzędzi, ale nie potrafi ich w pełni wykorzystać. Wdrażają AI reaktywnie, pod presją konkurencji, zamiast strategicznie — z jasnym planem, jakie procesy zautomatyzować i dlaczego.

AI jako wsparcie, nie zastępstwo

Polskie firmy traktują AI głównie jako narzędzie analityczne w back-office, a nie jako pierwszą linię kontaktu z klientem. Tylko 28% częściej opiera się na AI w komunikacji z kontrahentami. Hamują to obawy: 44% firm martwi się, że użycie AI w płatnościach może narazić je na naruszenie prywatności danych.

Specjaliści z branży windykacji wskazują, że granicę technologii widać szczególnie wyraźnie w rozmowach z zadłużonymi klientami. “Odzyskiwanie należności to często rozmowa o trudnej sytuacji życiowej. Trzeba zrozumieć położenie drugiej strony, okazać empatię, a tego algorytm nie zastąpi” — mówi Andżelika Jaroszewska z Intrum.

AI najlepiej sprawdza się jako wsparcie zespołu — na przykład do automatycznego przygotowania dokumentacji, analizy zdolności płatniczej czy planowania harmonogramu rozmów. Część klientów, zwłaszcza młodszych, woli załatwiać takie sprawy cyfrowo, ale zawsze potrzebny jest element ludzkiego kontaktu dla skomplikowanych sytuacji.

Co to oznacza dla małych firm?

Niezdecydowanie polskich firm wobec AI w finansach jest zrozumiałe, ale niebezpieczne. Z jednej strony 46% firm uważa, że nowe regulacje ograniczą ich możliwości wprowadzania zmian. Z drugiej strony 35% chciałoby zasad jeszcze surowszych niż obecny AI Act — co sugeruje świadomość zagrożeń.

Trend pozostaje wzrostowy: 60% firm korzystających już z AI planuje zwiększyć skalę zastosowań. Dla małych przedsiębiorstw to sygnał, że czekanie na doskonałość przepisów lub pełną wiedzę wewnętrzną może oznaczać pozostanie w tyle konkurencji.

Najlepszą strategią jest działanie teraz, ale odpowiedzialnie: wdrażanie AI w obszarach, gdzie przynosi największe oszczędności (obsługa płatności, analiza danych), jednocześnie budując wiedzę o wymogach AI Act i inwestując w szkolenia zespołu. Firmy, które czekają do sierpnia 2026 r., będą zmuszane do szybkiego dostosowania się — a to zawsze kosztuje więcej niż planowe przygotowanie.