Narzędzia i Aplikacje

Rosnące koszty AI: dlaczego firmy wybierają tańsze, otwarte modele

Coraz więcej firm przekracza budżety na sztuczną inteligencję. Sprawdź, dlaczego otwarte modele AI stają się tańszą alternatywą i co to oznacza dla małej firmy.

Autor: Sławomir Dębicki, 14 listopada 2026
Close-up of a calculator atop US dollar bills, symbolizing financial planning and budgeting.
Fot. https://kaboompics.com/ / Pexels · Pexels License

Otwarte modele AI to systemy, których można użyć bez płacenia za każdy kontakt z dostawcą w takim samym stopniu jak za modele zamknięte, a według badania Capgemini z 2026 roku coraz więcej firm sięga właśnie po nie, bo wydatki na zamknięte rozwiązania rosną szybciej niż budżety.

Dlaczego koszty sztucznej inteligencji przestają być przewidywalne?

Firmy wdrażające AI coraz częściej zderzają się z tym, że rachunki za modele nie mieszczą się w planie. Badanie Capgemini, przeprowadzone wśród 500 dyrektorów firm o przychodach powyżej 1 mld USD w 10 krajach, pokazuje skalę problemu. 59% respondentów przyznało, że ich wydatki na AI są wyższe od oczekiwań lub zaplanowanych budżetów, a średnie przekroczenie wyniosło 24%.

Obawy również narastają. Odsetek badanych, którzy martwią się kosztami AI, wzrósł do 53%, wobec 45% rok wcześniej. Dla małej firmy, która zwykle nie ma rezerwy finansowej na takie niespodzianki, to sygnał, żeby traktować koszty modeli równie poważnie jak koszt wynagrodzeń czy czynszu.

Czym różnią się otwarte modele od zamkniętych?

Przykładami otwartych modeli są DeepSeek i Mistral. Najważniejsza różnica dotyczy miejsca uruchomienia: otwarte modele można uruchamiać we własnej infrastrukturze, czyli na serwerach należących do firmy lub wynajętych przez nią, zamiast korzystać wyłącznie z usługi dostawcy.

Zamknięte modele to m.in. Claude, ChatGPT i Gemini. Są wygodne w użyciu, ale rozliczane zwykle według zużytych tokenów, a ich ceny zależą od polityki konkretnego dostawcy.

ParametrOtwarte modeleZamknięte modele
PrzykładyDeepSeek, MistralClaude, ChatGPT, Gemini
Miejsce uruchomieniaWłasna infrastruktura możliwaWyłącznie usługa dostawcy
Koszt tokenów (średnio)Ok. 87% taniejWartość bazowa
Udział w ruchu w OpenRouter (wrzesień 2026)72%28%
Udział w wydatkach na AI (wrzesień 2026)27%73%

Tabela pokazuje lukę, która jest sednem całej dyskusji. Otwarte modele obsługują większość zapytań, ale większość pieniędzy nadal trafia do modeli zamkniętych. Wynika z tego, że wiele zadań mogłoby być realizowanych taniej, a firmy po prostu tego nie robią.

Czy firmy faktycznie przenoszą zadania na tańsze modele?

Tak, i to nie tylko drobne projekty. Według informacji o strategiach firm SAP, dyrektor finansowy tej spółki zastępuje część najdroższych modeli tańszymi. Z kolei w dokumentach przygotowywanych przed debiutem giełdowym firma Anthropic zwraca uwagę na ryzyko odpływu klientów do tańszych alternatyw. To dobry znak, że presja cenowa dotyczy nawet dużych dostawców.

Warto też zauważyć, że ta zmiana nie oznacza rezygnacji z jakości. 50% ankietowanych w badaniu Capgemini deklaruje gotowość do płacenia więcej, gdy uzasadnia to złożoność zadania. Chodzi więc o dopasowanie modelu do zadania, a nie o wybór najtańszego rozwiązania za wszelką cenę.

Co to oznacza dla Ciebie jako właściciela małej firmy?

Po pierwsze, warto zacząć od audytu zadań. Jeśli korzystasz z AI do odpowiedzi na powtarzalne pytania klientów, streszczania dokumentów albo porządkowania danych, to prawdopodobnie nie potrzebujesz najdroższego modelu do każdej z tych czynności. Rozdzielenie zadań na proste i złożone to pierwszy krok do obniżenia rachunków.

Po drugie, zwróć uwagę na kontrolę nad danymi. Możliwość uruchamiania otwartych modeli we własnej infrastrukturze daje większą kontrolę nad tym, gdzie trafiają dane firmy. Dla małych przedsiębiorstw, które przetwarzają dane klientów, to argument, który warto omówić z zewnętrznym doradcą lub informatykiem.

Po trzecie, nie zakładaj, że taniej zawsze znaczy lepiej. Otwarte modele wymagają czasem więcej pracy przy wdrożeniu i konfiguracji. Zanim przeniesiesz procesy, przetestuj je na kilku realnych przykładach z własnej firmy i porównaj wyniki.

Po czwarte, ustaw miesięczny limit wydatków na AI i sprawdzaj go regularnie. Skoro nawet duże organizacje przekraczają budżety, mała firma tym bardziej powinna mieć w tym porządek.

Podsumowując, rosnące koszty AI nie są tylko problemem korporacji. Im wcześniej mała firma uporządkuje, do jakich zadań używa jakiego modelu, tym łatwiej utrzyma wydatki pod kontrolą i jednocześnie wykorzysta potencjał sztucznej inteligencji.

Na podstawie: pb.pl. Tekst opracowany redakcyjnie.