Shadow AI w firmie: obowiązki po nowej ustawie o systemach AI
Jak firma powinna podejść do nieformalnego korzystania z AI przez pracowników? Wyjaśniamy zakres obowiązków i kluczowe terminy polskiej ustawy o systemach AI.
Shadow AI to korzystanie z narzędzi sztucznej inteligencji poza wiedzą lub nadzorem firmy, i to właśnie ten zjawisko stoi dziś w centrum nowych obowiązków przedsiębiorców w Polsce.
Czym jest shadow AI i skąd bierze się w firmach?
Shadow AI to sytuacja, w której pracownik sięga po narzędzie AI bez wiedzy przełożonych lub działu IT. Dotyczy to zwykle drobnych, codziennych zadań: przygotowania wstępnej selekcji CV w dziale HR, streszczenia umowy w zakupach czy zbudowania zestawienia liczb w finansach. Przy takich zastosowaniach trudno mówić o złej woli. Pracownik chce po prostu szybciej wykonać swoją robotę.
Problem w tym, że firma często nie wie, jakie dane trafiają do zewnętrznego narzędzia i kto wpływa na wynik.
Jakie dane pokazują skalę zjawiska?
Według UODO z czerwca 2026 roku aż 54% pracowników korzystających z AI nie informuje pracodawcy o tym fakcie. Ta liczba pokazuje, że oddolne wdrożenia są zjawiskiem powszechnym, a nie marginalnym, więc zakaz samego korzystania z AI rzadko rozwiązuje problem.
| Element | Dane |
|---|---|
| Udział pracowników korzystających z AI bez informowania pracodawcy (UODO, czerwiec 2026) | 54% |
| Ustawa o systemach AI z | 3 lipca 2026 |
| Wejście w życie zasadnicze | 11 sierpnia 2026 |
| Start krajowego nadzoru, kontroli i kar administracyjnych | 28 października 2026 |
Kiedy nowe przepisy zaczynają obowiązywać?
Polska ustawa o systemach AI, datowana na 3 lipca 2026 roku, weszła zasadniczo w życie 11 sierpnia 2026 roku. Od 28 października 2026 roku działa krajowy system nadzoru nad sztuczną inteligencją, obejmujący kontrolę oraz kary administracyjne. Ustawa wdraża krajowe organy nadzoru powiązane z unijnym AI Act, dlatego przedsiębiorca powinien traktować ją jako element szerszej, europejskiej regulacji.
Czy każde użycie niezatwierdzonego AI to naruszenie?
Nie. Sam fakt użycia narzędzia, które nie przeszło formalnej akceptacji, nie oznacza automatycznie złamania AI Act. Zakres obowiązków zależy od rodzaju systemu, jego przeznaczenia oraz roli, jaką w jego działaniu odgrywa firma. Inaczej wygląda więc korzystanie z generatora tekstów do prób marketingowych, a inaczej użycie algorytmu przy rekrutacji, gdzie AI Act nakłada szczególne wymogi dla systemów wysokiego ryzyka.
Na co uważać przy ocenie wyników AI?
Najpoważniejsze ryzyko pojawia się wtedy, gdy wynik modelu zaczyna pełnić rolę podstawy decyzji, a nikt wcześniej nie zweryfikował danych wejściowych. Dr Przemysław Sołdacki, CEO AMODIT, zwraca na to uwagę w komentarzu dla FOCUS ON Business.
Przykład z materiału pokazuje, jak to działa w praktyce: narzędzie AI pominęło w analizowanym dokumencie zapis ograniczający odpowiedzialność dostawcy za opóźnienia. Gdyby nikt nie przeczytał umowy samodzielnie, firma podjęłaby decyzję na podstawie niepełnego obrazu.
Kontrola wyników powinna być proporcjonalna do skutków. Inaczej weryfikuje się szkic maila, a inaczej zobowiązanie finansowe czy decyzję dotyczącą pracownika.
Od czego zacząć, żeby nie tworzyć zbędnej biurokracji?
Pierwszym krokiem nie jest rozbudowany regulamin, lecz spisanie procesów, w których pojawia się AI, wraz z ryzykami, które z nimi idą. Dla każdego procesu warto ustalić trzy rzeczy: jakie informacje zostały użyte, kto zweryfikował wynik i kto go zatwierdził.
Brak takiej wiedzy ma realne konsekwencje. Gdy coś pójdzie nie tak, bez zapisu o tym, jak powstała decyzja, trudno ustalić przyczynę błędu lub incydentu.
Co to oznacza dla Ciebie jako właściciela małej firmy?
Nie musisz od razu zakazywać narzędzi AI ani tworzyć kilkustronicowych dokumentów. Zacznij od prostej mapy: które działy używają AI, do czego, z jakimi danymi i kto sprawdza wynik. Szczególną uwagę zwróć na rekrutację, finanse i umowy, bo tam błąd kosztuje najwięcej. Ustawa wchodzi w fazę egzekwowania od 28 października 2026 roku, więc przegląd procesów warto przeprowadzić jeszcze przed tą datą.
Na podstawie: FOCUS ON Business. Tekst opracowany redakcyjnie.