30% firm MŚP rezygnuje z AI. Brakuje kompetencji pracowników

Niemal 30 procent polskich firm z sektora małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP) rezygnuje z wdrażania rozwiązań opartych na sztucznej inteligencji z powodu niedoboru odpowiednich kompetencji wśród pracowników. To główny wniosek z badania Polskiego Instytutu Ekonomicznego z grudnia 2025 roku, które przeprowadzono na próbie tysiąca przedsiębiorstw działających w Polsce.

Problem dotyczy tysięcy firm i stanowi znaczną barierę dla transformacji cyfrowej polskiej gospodarki. Eksperci PIE podkreślają, że to, czy biznes będzie w stanie wykorzystać potencjał nowych technologii, zależy przede wszystkim od umiejętności pracowników — szczególnie od kompetencji cyfrowych, zdolności do analizy i interpretacji danych oraz rozumienia, jak integrować nowe narzędzia z profilem działalności.

Jak poważny jest problem braków kompetencji cyfrowych w Polsce?

Braki kompetencji cyfrowych dotyczą znacznej części polskich firm. Według badania PIE, 16,5 procent przebadanych przedsiębiorstw MŚP oceniło, że praktycznie nie posiada żadnych kompetencji cyfrowych w ramach swoich zasobów organizacyjnych. Dla 28,8 procent firm braki kompetencyjne stanowiły bezpośrednią barierę we wdrażaniu rozwiązań AI.

Jednocześnie 74,9 procent MŚP deklarowało posiadanie podstawowych kompetencji cyfrowych w zakresie wdrażania rozwiązań AI — jednak „podstawowe” oznacza, że umiejętności te mogą być niewystarczające do pełnego wykorzystania potencjału technologii.

Problem jest szczególnie widoczny, gdy porównamy sytuację polskich firm z resztą Europy. Polska MŚP korzysta z AI niemal najrzadziej w całej Unii Europejskiej — zaledwie 7 procent przedsiębiorstw wdroża takie rozwiązania, podczas gdy średnia unijnych wynosi 35 procent. Duże polskie firmy plasują się bliżej średniej europejskiej (45,81 procent), ale i one zaostają za średnią UE wynoszącą 83 procent.

Wskaźnik	Polska MŚP	Polska firmy duże	Średnia UE MŚP	Średnia UE firmy duże
Wdrożenia AI	7%	45,81%	35%	83%
Brak kompetencji cyfrowych	16,5%	16,3%	—	—
Bariera kompetencyjna we wdrażaniu AI	28,8%	—	—	—

Interesujące jest, że duże firmy (16,3 procent) raportują niemal taki sam odsetek braku kompetencji cyfrowych co MŚP — problem nie jest więc wyłącznie domeną mniejszych podmiotów, choć tam przejawia się bardziej dotkliwie.

Dlaczego polskie firmy nie inwestują w szkolenia pracowników?

Eksperci PIE wskazują, że rozwiązaniem braków kompetencji cyfrowych mogą być inwestycje w kapitał ludzki — przede wszystkim szkolenia pracowników. Jednak takie inwestycje nie cieszą się w Polsce dużą popularnością, co stanowi drugą warstwę problemu.

Z badania wynika, że 41,1 procent polskich MŚP nie dokonało w 2025 roku inwestycji w kapitał ludzki i nie planuje takich działań w kolejnym roku. Oznacza to, że blisko połowa firm świadomie rezygnuje z rozwoju swoich pracowników. Z drugiej strony, 42,4 procent małych i średnich firm zainwestowało w szkolenia pracowników, a co druga firma (57,3 procent) planowała takie działania na 2026 rok.

Te liczby pokazują podzielony rynek — część firm dostrzega wartość inwestycji w pracowników, ale znaczna część wciąż ją ignoruje. Zdaniem ekspertów PIE konieczna jest zmiana podejścia kadry zarządzającej. Szkolenia powinny być postrzegane nie jako koszt, lecz jako inwestycja, która przynosi zyski i podnosi produktywność przedsiębiorstwa.

Jaka rola kadry zarządzającej w budowaniu kultury uczenia się?

Badacze PIE wskazali, że szkolenia kadry zarządzającej i wprowadzanie platform wymiany wiedzy między menadżerami pozwalają wzmacniać kulturę uczenia się w ramach całej organizacji. To podejście „od góry” może być kluczem do przełamania bierności wielu firm.

Jednak 72,2 procent firm MŚP nie dokonało w 2025 roku i nie planowało na 2026 rok inwestycji w rozwój procesów zarządczych i kapitał organizacyjny. To oznacza, że zdecydowana większość polskich małych i średnich firm nie buduje systemowych warunków do uczenia się i transformacji.

Co to oznacza dla Twojej firmy?

Jeśli prowadzisz MŚP i rozważasz wdrożenie AI, badanie PIE powinno być dla Ciebie sygnałem ostrzegawczym. Jeśli Twoi pracownicy nie posiadają podstawowych kompetencji cyfrowych, wdrożenie narzędzia AI może się skończyć fiaskiem — technologia będzie leżeć nieużywana lub będzie wykorzystywana poniżej potencjału.

Praktyczne kroki, które warto podjąć:

Oceń obecny stan kompetencji — przeprowadź audyt umiejętności cyfrowych w zespole. Czy Twoi pracownicy rozumieją, jak czytać i interpretować dane? Czy potrafią pracować z podstawowymi narzędziami cyfrowymi?

Zaplanuj szkolenia przed wdrożeniem AI — nie czekaj, aż kupisz narzędzie. Zadbaj o przygotowanie zespołu wcześniej. Szkolenia powinny obejmować nie tylko obsługę konkretnego narzędzia, ale też ogólne kompetencje cyfrowe.

Zaangażuj zarząd — jeśli kierownictwo nie będzie postrzegać szkoleń jako inwestycji, pracownicy też tego nie zrobią. Zmiana kultury organizacyjnej musi zacząć się od góry.

Skup się na małych krokach — nie musisz od razu wdrażać zaawansowanych rozwiązań AI. Zacznij od prostszych narzędzi, które pomogą Twoim pracownikom nabyć kompetencje cyfrowe.

Badanie PIE pokazuje, że polska gospodarka stoi przed wyborem: albo zainwestuje w swoich pracowników i skróci dystans do reszty Europy, albo pozostanie w tyle. Dla indywidualnych firm oznacza to, że inwestycja w szkolenia pracowników nie jest luksusem — to warunek przetrwania w erze transformacji cyfrowej.